System to zestaw elementów, części spójnie zorganizowanych i powiązanych ze sobą w strukturę bądź układ, który ma za zadanie realizować konkretny zestaw zachowań. Ten zestaw zachowań zwykle nazywany funkcją lub celem systemu (Meadows, 2008). Każdy system opiera się na zasobach, przepływach i sprzężeniach zwrotnych.
Zasoby (ang. stocks) to akumulacja materiałów, zasobów bądź informacji, które narosły w systemie wraz z upływem czasu;
Przepływy (ang. flows) to materiały i informacje, zachowania, które wraz z upływem czasu zasilają lub pomniejszają wielkość danego zasobu;
Sprzężenia zwrotne (ang. feedback loops) to mechanizm (zasada, sygnał, napływająca informacja), który umożliwia zmianę woluminu danego zasobu oddziałując tym samym na siłę przepływów z danego zasobu.
Badania dynamiki systemów (ang. system dynamics) zapoczątkowana w latach siedemdziesiątych grupa naukowców z Massachusetts Institute of Technology, pod kierownictwem Prof. J.Forrester’a. Analiza systemów narodziła się jako próba spojrzenia i zrozumienia w sposób całościowy a nie fragmentaryczny skomplikowanych, wielopoziomowych i wieloelementowych układów społecznych, ekonomicznych czy ekologicznych. Opiera się na założeniu, iż w przyrodzie relacje przyczynowo-skutkowe rzadko można przypisać jednemu tylko czynnikowi. Zwykle zmiany są wypadkową działania wielu sił, czynników, często o pośrednim i przesuniętym w czasie wpływie. Tak więc, aby zrozumieć i rozwiązać konkretny problem trzeba przeanalizować go w kontekście jego miejsca i relacji w szerszym układzie.
System thinking został rozwinięty przez dwie główne szkoły. Podejście „hard systems” jako główne narzędzia analizy wykorzystuje modelowanie danych ilościowych i symulacje komputerowe. Stosowane jest do przewidywania zmian ekosystemów czy zmian pogody, a więc systemów kierujących się dynamiką praw fizycznych. Podejście „soft systems” stosuje mieszaninę analiz jakościowych i ilościowych umożliwiając analizy zmian systemów społeczno-ekonomicznych, a więc takich, które zawierają w sobie czynniki kulturowe, psychologiczne, polityczne. Wykorzystywane jest w zarządzaniu, ekonomii, a także antropologii i socjologii (Checkland, 1999).
Od pewnego czasu analiza systemowa zaczęła się pojawiać również w badaniach ewaluacyjnych (Cabrera et al., 2008), głównie w odniesieniu do badań procesów wdrażania, w tym analiz programów polityk regionalnych (Hummelbrunner, 2007), (Oleniczak; Ledzion, 2010).
Bibliografia:
CABRERA, D., COLOSI, L. & LOBDELL, C. (2008) Systems thinking. Evaluation and Program Planning, 31 (3), 299-310.
CHECKLAND, P. (1999) Systems Thinking, Systems Practice: Includes a 30-Year Retrospective. New York: Wiley.
HUMMELBRUNNER, R. (2007) "Systemic Evaluation in the field of regional development"; w: Williams, B. & Imam, I. (red.) Systems concepts in Evaluation. An expert anthology, Ann Arbor: American Evaluation Association.
MEADOWS, D.H. (2008) Thinking in Systems: A Primer. Vermont: Chelsea Green Publishing.
OLEJNICZAK, K; LEDZION, B; (2010) Ocena systemu realizacji polityki spójności w Polsce w ramach perspektywy 2004-2006, Warszawa: EGO S.C
